Alarms en telefoons

Een van de eerste documenten die ik bij onderzoek in het Archief Eemland onder ogen kreeg was een lijstje met telefoonnummers. Ongelooflijk, destijds hadden ze aan 4 cijfers genoeg. Het duurde even voor ik het überhaupt herkende als een lijstje telefoonnummers. Langzamerhand verschenen er meer documenten uit ongeveer diezelfde periode. Ook vanuit andere dossiers werd duidelijk dat het niet ging om dé lijst van Amersfoort, maar om een zeer specifieke lijst, bedoeld voor leden van de Luchtbeschermingsdienst. Op het voorbeeld komt óók mijn opa voor, dus bij deze weet je het huistelefoonnummer van de familie Engel, Van Hogendorplaan 7 te Amersfoort. Inmiddels weet ik, dat het alarmsysteem de allereerste klus was die mijn opa op zijn bordje kreeg.

Naast nummers geeft deze lijst meer informatie prijs. Achter veel namen die je Lbd staan. Natuurlijk, dat is iemand van de Luchtbeschermingsdienst. Verder valt op dat veel garages voorkomen. Bij crisissituaties moet er transport zijn, natuurlijk. Bedrijven en scholen komen voor, omdat ze bij luchtaanvallen extra bescherming nodig hadden. Een aantal van de namen die ik in een eerder bericht noemde vind je hier terug en je zult ze vaker zien verschijnen. Allemaal wezenlijke info voor het Hoofd in het bijzonder en de overheidsdiensten in het algemeen. Deze lijst dateert van eind september 1939 en zal steeds klaar hebben gelegen in de Onze Lieve Vrouwe toren, waar Wim Engel zijn hoofdkwartier had.

Opdracht van de regering

In juli 1939, de 25ste, nog geen week voordat opa begon als Hoofd van de LBD, kwam er uit Den Haag een brief binnen bij Burgemeester en Wethouders van Amersfoort. Inspecteur van Riesen van de Bescherming Bevolking tegen Luchtaanvallen liet weten dat het de wens van de regering was, dat ‘… in verband met de huidige tijdsomstandigheden…’ ook in Amersfoort gewerkt moest worden een gemeentewijze opgave van alle telefoonnummers die ten behoeve van de LBD werden gebruikt, zowel in openbare gebouwen, huizen als in doktersposten en ziekenhuizen. En snel, graag, vóór 5 augustus 1939!!!

Op 3 augustus laat burgemeester van Randwijck van Amersfoort in een antwoord weten, dat dit gebeurt en niet alleen dat, hij voegt er nog lijstjes aan toe. Mij dunkt dat ze opa meteen goed bezig hebben gehouden…. maar eind augustus blijkt, dat men in Den Haag nog niet tevreden is. Nu is het niet de inspecteur maar de Luitenant Generaal van de Generale Staf, Schreuder, die van zich laat horen. Hij wil naam en nummer van bestaande telefoonaansluitingen, waarna uiteindelijk op 20 september van dat jaar de lijst afkomt, waarvan je hierboven 1 blz ziet. Letterlijk vraagt hij of B&W zo vriendelijk wil zijn hem”…nader te willen opgeven de nummers en de namen van de bestaande telefoonaansluitingen, welke ten behoeve van den luchtbeschermingsdienst in Uwe gemeente zullen worden gebruikt.” Je ziet, die dingen komen in tegenstelling tot bommen niet uit de lucht vallen.

Later, maar dan is het al oorlog, zal blijken dat de Duitsers dankbaar gebruik maakten van dat organisatietalent van de Nederlandse ambtenaren. Aan de lijstjes die in gebruik waren hadden zij in hun eigen administratie (Kamp Amersfoort) nog dit lijstje toe te voegen:

Nog sneller waarschuwingssysteem

Van enkele maanden daarvoor, nog in de tijd van Jacometti als Hoofd LBD blijkt er een tweede initiatief te zijn geweest om Amersfoort nog sneller te bedienen, mocht er sprake zijn van Luchtalarm. Hiervoor is een specifiek bedrijf opgericht, de Amersfoortsche Radio Centrale. (Deze was gevestigd in de Bergstraat, tegenover het huis waar in 1913 oma Engel-de Reede met haar familie had gewoond ) . Burgemeester van Randwijck vraag eind september 1938 al toestemming aan de Directeur Generaal van de PTT (Staatsbedrijf Post Telegraaf en Telefoon) om de bevolking via Radio wezenlijke inlichtingen te mogen geven.

Deze Radio Centrale Amersfoort zou een budget krijgen om door de hele stad panden te voorzien van een eigen ’telefoonaansluiting’, waardoor zij snel in verbinding kwamen met een hulpdienst. De scan van het document was slecht leesbaar, dus maakte ik een transcriptie, waarvan je een deel hieronder ziet….

Opgave ingevolge schrijven van Burgemeester en Wethouders te Amersfoort dd 22 Maart 1939, Afd. I, No. 949. (aan te sluiten perceelen)

1. Clubgebouw	Zonnebloemstraat 7
2. O.L. School	Waalstraat 5
3. Poiltie Posthuis	Soesterweg 185
4. Gemeente Reiniging	Nijverheidsstraat 31
5. N.V. Polak’s Frutal Works	Nijverheidsstraat 5
6. Gasfabriek	Gaslaan 3
7. Phoenix Brouwerij	Smallepad 60
8. Gebouw Openbare Werken	Achter Davidshof 2
9. Gebouw Brandweerkazerne	Westsingel 45
10. Gebouw Geneeskundige Dienst	Westsingel 45
11. Postkantoor	Korte Gracht 5-7
12. O.L. School	Coninckstraat 80
13. Politie Posthuis	Hoogeweg 2
14. N.V. Hapam	Heiligenbergerweg 70b
15. O.L. Meisjesschool	Bisschopsweg 167
16. Gebouw Speeltuin	Marconistraat 3
17. O.L. School	Leusderweg 249
18. O.L. School	Schoollaantje 17
19. Montessorie School	Utrechtseweg 2
20. R.H.B.S.	Thorbeckeplein 1

Amersfoort, 13 April 1939,
De Directeur
A.J. van Harten

In de plattegrond gaf men aan waar alles te vinden was…