Amersfoort
-
Naar de OLV Toren
Het is 1 september 1939. Iedereen in Europa beseft: het wordt oorlog. In Amersfoort komt een telegram binnen, weliswaar via de Commissaris van de Koningin (Bosch van Rosenthal) maar direct van de regering. Alle steden moesten direct en permanent alle luisterposten bezetten die er waren. Ineens was Hoofd zijn van de Luchtbeschermingsdienst een 24/7 baan geworden. En dat niet alleen, op eerder verzoek van Jacometti werd nu een eigen hoofdkwartier ingericht: De bekende Onze Lieve Vrouwe Toren in het oude centrum van de stad. Blijkbaar heeft Wim Engel op 31 augustus een brief geschreven. Dat document heb ik niet gevonden. Hoe dan ook, B&W hebben besloten dat hij moet verhuizen.…
-
Stadhuis in gevaar
De eerste activiteit van mijn opa als Hoofd van de LBD was weliswaar het op last van de burgemeester en van de Inspecteur samenstellen van lijstjes met telefoonnummers, maar het eerste ‘werk’ dat van hem zelf uitging was een waarschuwing aan de gemeente wat betreft het Stadhuis en de omliggende gebouwen. Die zouden onvoldoende beschermd zijn en gevaar lopen bij luchtaanvallen. Het zijn dus de eerste uitingen van Wim Engel, Hoofd LBD, die ik kon vinden in de dossiers. Ik parafraseer: “In tijden van oorlog zal zeer veel van het gemeente personeel moeten worden gevergd. In dat geval moet natuurlijk ook voor hun veiligheid gezorgd worden. Het personeel moet op…
-
Alarms en telefoons
Een van de eerste documenten die ik bij onderzoek in het Archief Eemland onder ogen kreeg was een lijstje met telefoonnummers. Ongelooflijk, destijds hadden ze aan 4 cijfers genoeg. Het duurde even voor ik het überhaupt herkende als een lijstje telefoonnummers. Langzamerhand verschenen er meer documenten uit ongeveer diezelfde periode. Ook vanuit andere dossiers werd duidelijk dat het niet ging om dé lijst van Amersfoort, maar om een zeer specifieke lijst, bedoeld voor leden van de Luchtbeschermingsdienst. Op het voorbeeld komt óók mijn opa voor, dus bij deze weet je het huistelefoonnummer van de familie Engel, Van Hogendorplaan 7 te Amersfoort. Inmiddels weet ik, dat het alarmsysteem de allereerste klus…
-
Het jaar van Jacometti
Johan Henri Azon Jacometti was de directe voorganger van mijn opa als Hoofd van de LBD. Hij is op tragische wijze gesneuveld tijdens de invasie van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Hoofdzakelijk om die reden kreeg hij naar mijn indruk een eigen Wikipedia artikel, waarin ook zijn militaire carrière bij de infanterie in Indonesië wordt belicht. De eerste fase hiervan loopt vrijwel gelijk op met die van mijn opa, dat wil zeggen: hij begon in 1907 en werd ietsje eerder, in 1914 benoemd tot eerste luitenant. Na 1921 was mijn opa gestopt als militair, terwijl hij het bracht tot kapitein. Als majoor in 1935 beëindigde hij zijn militaire loopbaan…
-
Organisatie van de LBD
Een korte blik op de organisatie van de luchtbeschermingsdienst is nodig om te begrijpen met wie mijn opa te maken kreeg vanaf augustus 1939. Het schema dat je bij dit bericht zag staan geeft daar een redelijk goede indicatie van. Ik heb dit letterlijk overgenomen uit schema’s die ik vond in de documenten van JHA Jacometti, Hoofd nr 2 van de LBD. Jacometti zag de noodzaak in van een professioneel opgezette dienst om snel en effectief in te grijpen in geval van nood bij luchtaanvallen. Je begrijpt, waarom als hoofd van die dienst iemand met militaire achtergrond was gekozen. De kern van de LBD moest een overzichtelijk en klein ploegje…
-
Plannen voor de LBD
Veel werk van Fischer en anderen is nodig om in Amersfoort te komen tot een luchtbeschermingsdienst. Er bestond eerder niets in de trant van Luchtbescherming en in de eenentwintigste eeuw bestaat de opvolger ervan – de BB – óók niet meer, dus het lijkt mij goed om van het ontstaan ervan zo kort mogelijk een samenvatting te geven. Deze activiteit gaat vooraf aan de aanwezigheid van mijn opa in Amersfoort, maar dit kan ik gebruiken als verwijzing en zo herhalingen voorkomen. Acties voor de LBD In vredestijd kon je je al voorbereiden en zorgen dat er een of ander systeem van waarschuwing bestond, zoals een radio-ontvangtoestel of netwerk van speciale…
-
De Luchtbescherming
Vanaf het moment dat mensen met machines konden vliegen bedachten ze natuurlijk óók hoe je daar oorlog mee kon voeren. Voor het eerst werd dat duidelijk tijdens de Eerste Wereldoorlog, met figuren als de Rode Baron , een oorlog die Nederland ‘van de zijlijn’ kon volgen en net in de periode dat mijn opa deel uitmaakte van de Infanterie. Toen de Duitse Luftwaffe in april 1936 een vernietigend bombardement aanrichtte in het Spaanse Guernica was het onmogelijk te ontkennen, dat bescherming een must was. Deze schade vanuit de lucht was dermate verwoestend dat er in de snel groeiende steden van de wereld behoefte ontstond om zich er op zijn minst…
-
Rust in Soest
Zonder een direct aanwijsbare reden vertrekt Wim Engel met zijn gezin vanuit Den Haag naar Soest, Tijd voor een pauze, zal hij gedacht hebben. Of is hij een van de vele uit de partij gezette leden geweest? Is hij er zelf uitgestapt? Spijtoptant?? Wie het weet mag het zeggen.. Behalve een zin uit een brief van oom Wim heb ik niets dat erop wijst: “Wij verhuizen naar Soest omdat mijn moeder (Oma Engel) veel last had van rheuma en het spit. Zandgrond zou goed zijn: inderdaad, want ze heeft het niet meer gehad toen we in de Duinen van Soest woonden. Letterlijk ‘in’ de duinen, ze waren overal om ons…
-
Militair op locatie
Ik had de bedoeling om per standplaats te werken, maar zover is het nog niet. Mijn opa was 15 jaar lang militair. Hij begon als soldaat en eindigde als eerste luitenant. De foto bij dit artikel toont hem in 1915 toen hij die laatste titel net binnen had. Zelf schrijft hij op de achterkant dat het september is en dat hij met mannen van het 3e Departement van de 9e Infanterie op 3 daagse fietstocht was. De Eerste Luitenant lijkt de hoogste in rang te zijn geweest, want Wim Engel zit op deze foto pontificaal in het midden van de groep. Ik heb enige tijd met de gedachte gespeeld dat…
-
Vluchtelingen
Eerste Wereldoorlog, het ging al snel fout. Het front tussen Duitsers en Fransen lag in hoofdzaak ten zuiden van de Belgische grens. Antwerpen echter was van groot strategisch belang. Begin oktober viel de stad in handen van de Duitsers. Naar schatting vluchtten toen 40.000 soldaten en 1 miljoen Belgische burgers (!!) richting Nederland. Een van de steden waar erg veel Belgen werden opgevangen was Amersfoort, dat werd omgedoopt tot ‘Belgenhoofdstad van het land’, niet vreemd, dat daar later in 1938 het Belgenmonument werd onthuld. Liefst 19000 werden er opgevangen. De meesten van hen waren militairen, die konden verblijven in de Juliana van Stolberg kazerne (inmiddels heeft het een herbestemming en…
-
Het ongeval
Ik wist dat mijn opa gestorven was bij een ongeluk met een auto op 22 augustus 1944. Eigenlijk raar, want toen was hij nog helemaal geen opa. 58 jaar, dat is niet oud, en het zou nog zeker 8 jaar duren voor het eerste kleinkind, Freddy, geboren werd. Hoe dan ook, in een eerder bericht schreef ik al dat het enige dat ik verder wist, was dat hij ‘door de moffen werd doodgereden‘. Wacht, voordat je nu zegt: “Leuk verzonnen, Marc” zal ik je tonen waar ik deze uitspraak vandaan heb. Eerst een fragment van Oom Wim, daarna een fragment van zijn moeder, die ik Oma Engel noemde. Mocht je…
-
Toevallige ontmoeting
Hoe ik mijn oom terugvond via het archief van Amersfoort
