De afschriften

Gek, hoe die dingen gaan. Toen ik vorig jaar mijn nichtje vertelde over ‘mijn opa in de oorlog’, was haar reactie: “Ehhh oom, Je gaat me toch niet vertellen dat …. mmm… moeten we ons ergens zorgen over maken???” Mijn reactie was toen ontkennend, want in alle oorlogsdocumenten die ik had waren wel veel bijzonderheden te vinden om die onbekende opa een beetje te leren kennen, maar er was niets dat er ook maar op wees dat hij ‘fout’ was in de oorlog. Als het erom ging eerder het tegendeel…. pfff!!! Maar nu moet ik daar tóch nog een kanttekening bij maken, waarbij het meer gaat om wat vóór die oorlog gebeurde.

Het document

Voor mij ligt een document, zoals je dat vroeger wel maakte, lang voor het kopieerapparaat. Dun, flinterdun papier, waar ooit een carbonvelletje voor heeft gezeten met nóg een wit papier, zodat je bij het typen één of meer kopieën van je tekst kreeg. In eerste instantie komt het A4-tje wat vreemd over. Repen tekst met daarboven steeds een toelichting over de herkomst ervan. Helemaal bovenaan links de kop die iets meer duidelijk maakt. Er staat:

W.F. Engel
Adjunct Inspecteur
v.d. Generale Thesaurie
in N.I. op n.a.
Kwikstaartlaan 6
’s Gravenhage

Hoewel er geen datum op het document te vinden is mij nu ineens duidelijk van welk jaar het is en om en nabij welke maand. In augustus 1932 komt mijn opa, Willem Frederik Engel, terug in Nederland na een verblijf van 10 jaar in Nederlands Indië. ‘Op n.a.’ kan alleen maar ‘op non-actief’ zijn. Dit document is één van de afschriften die bewaard werden om toe te voegen aan sollicitatiebrieven. Het gaat om referenties die moeten ondersteunen welke ervaringen, kwaliteiten, mogelijkheden en kennissenkring mijn opa had. Gezien het adres moet het 1933 zijn geweest.

Militaire achtergrond

Bijna twee derde van de brief wordt in beslag genomen door de lovende woorden die commandant en burgemeester hadden voor zijn bijdrage aan organisaties in verband met zijn militaire loopbaan voor 1920, de hulp aan vluchtelingen van de Eerste Wereldoorlog, waarover ik al schreef. Het is vooral de bedoeling om aan te tonen dat Wim Engel iemand is op wie je kunt rekenen om op het juiste moment de juiste handelwijze te vinden. Een man die dat gezagsgetrouw en met overtuiging uitvoert. Je kunt dat lezen in de transcriptie. Hij sluit dat stuk af met de samenvatting van zijn 10 jaar activiteit in Nederlands Indië, die neerkomt op: “Men gaf mij een opdracht. Ik voldeed aan de eisen en liet daarin plichtsbetrachting zien. Dit kwam tot uitdrukking in verhoging van mijn salaris.” Wie zou het niet zo doen als hij op zoek was naar een nieuwe betrekking? Afsluitend wordt gedeeld: “Informatie te bekomen bij: ” Dan lees je namen van de schrijvers van de erboven genoemde lovende teksten. So far, so good.

Puzzel

Ik zie dat weinig ruimte verspild werd, want het A-4tje is tot op de laatste paar millimeters nog beschreven, dat wil zeggen, enkele regels zijn getypt en doorgedrukt, maar vermoedelijk in tweede instantie bedacht Wim Engel, dat er misschien nog meer mensen te noemen waren als referent. Inmiddels vermoed ik, dat zich in 1933 en 1934 een nieuw netwerk ontwikkelde, waar Wim Engel aan deelnam en dat hij die wenste toe te voegen als referenten. Twee daarvan zijn geschreven in het handschrift dat ik inmiddels herken, twee waren al getypt. Een van de geschreven namen paste nog onderaan, de andere staat op de achterzijde. Bij een nieuwere versie zullen ongetwijfeld die namen zijn ingetypt, maar dat document heb ik niet. Op die laatste 4 namen moet ik verder op ingaan, want dat levert een puzzel en verder zoekwerk op dat me weken heeft beziggehouden. De namen zijn:

• M. B. Van der Jagt , Oud-Gouverneur van Soerakarta, Stadhouderslaan 98 Den Haag
  L. H. W. van Sandick, Oud-Lid van den Raad van Ned. Indië Stadhoudersplein 67 Den Haag
  A. T. H. Winter, oud-kolonel N.I.L. , 2^e Schuytstraat 216, Den Haag
  Ir. H. W. van der Voort, Oud-Directeur Haven Soerabaja, Frankenslag 394, Den Haag

De Vaderlandse Club is de link!!!

Ik maakte in een eerdere blog duidelijk wat de Vaderlandse Club was en wat deze wilde. Ook vertelde ik je dat ik even moest stoppen. Dat was niet gelogen, het was echt nodig om documenten te scannen en eens héééél goed te lezen wat ik meende te hebben gevonden. Eerlijk gezegd kon ik het aanvankelijk niet eens geloven. De betekenis van die vier namen moest nog binnenkomen. Ze zijn namelijk niet willekeurig gekozen. Het patroon moet al duidelijk zijn vanuit de kop hierboven.

We zijn inmiddels ruim een maand verder en ik kan er niet meer voor weglopen. In dat pauze blogje liet ik je al de foto zien, waarop ik voor het eerst van mijn leven de term ‘Vaderlandsche Club” tegenkwam. Als je tegenwoordig die naam in je zoekvenster intypt in de hoop dat er op internet iets over te vinden is, dan kom je in eerste instantie alleen indirecte bronnen tegen als oorlogsbronnen.nl , het nedindie woordenboek onder de letter V. of het boek met die titel van P.J. Drooglever, dat 429 pagina’s telt en een wetenschappelijke dissertatie is. Op zich geen spannend jongensboek, maar voor mij wél.

Ensie maakt je evenmin veel wijzer. Er staat : “Vaderlandse Club, organisatie van Nederlanders in Nederlands-Indië, opgericht in 1929. De Vaderlandse Club streefde naar een krachtig Nederlands nationaal leven als verweer tegen het Indonesisch nationalisme. De club nam stelling `tegenover een regeringsbeleid, dat niet strookte met een krachtige gezagshandhaving, een systematische bezuiniging en een rationele politiek’ (volgens een motie van 28.5.1933).“. Op het eerste gezicht nu niet iets om je echt zorgen over te maken, wel??? Maar waar het gaat om de politieke agenda die mijn opa volgde rond 1930 is het een regelrechte openbaring.

Terug naar die 4 namen

Lees als je wilt eerst het artikel aan de rechterzijde eens door…..

Inderdaad : “Het secretariaat is gevestigd Nicolaistraat 78, den Haag” In ons geval is dat geen louter objectieve mededeling… Misschien snap je waarom ik toch enigszins trillend dit document in mijn handen had, toen het tot me doordrong. Mijn opa was actief lid van een rechts-conservatieve politieke partij, eentje waarvan in sommige publicaties werd gezegd dat zij een wegbereider waren voor de opkomst van de NSB in Nederlands Indië. Dat was niet wat ik had verwacht. Het deed me een beetje terugdenken aan het moment dat ik voor het eerst zijn handtekening onder ogen kreeg, al maakte dit nóg meer indruk.

Binnenkort

Ik kom in een volgend verhaaltje nogmaals terug op de 4 namen en de voormannen van de Vaderlandse Club, in verband met gebeurtenissen, die zich in 1934 hebben voorgedaan en waarvan ik foto’s en artikelen vond in de collectie en online. Hieronder kun je alvast op je gemak het document doornemen waarover ik sprak… In dat volgende artikel geef ik er mijn opmerkingen bij, gebaseerd op het onderzoek dat ik de afgelopen maanden verrichtte.