-
Alarms en telefoons
Een van de eerste documenten die ik bij onderzoek in het Archief Eemland onder ogen kreeg was een lijstje met telefoonnummers. Ongelooflijk, destijds hadden ze aan 4 cijfers genoeg. Het duurde even voor ik het überhaupt herkende als een lijstje telefoonnummers. Langzamerhand verschenen er meer documenten uit ongeveer diezelfde periode. Ook vanuit andere dossiers werd duidelijk dat het niet ging om dé lijst van Amersfoort, maar om een zeer specifieke lijst, bedoeld voor leden van de Luchtbeschermingsdienst. Op het voorbeeld komt óók mijn opa voor, dus bij deze weet je het huistelefoonnummer van de familie Engel, Van Hogendorplaan 7 te Amersfoort. Inmiddels weet ik, dat het alarmsysteem de allereerste klus…
-
LUCHTBESCHERMINGSDIENST AMERSFOORT.
Algemeene Order tot het nemen van maatregelen tegen luchtgevaar. Ingevolge Regeerings-opdracht moeten in de daarvoor in aanmerking komende plaatsen in ons land luchtbeschermingsdiensten worden opgericht. Deze diensten hebben ten doel de burgerbevolking te beschermen tegen de gevolgen van eventueele luchtaanvallen, hetzij dat deze het gevolg zijn van een directe actie, dan wel van zgn. vergissingen of vliegtechnische noodzaken. Deze l.b.d. (luchtbeschermingsdienst) draagt een uitsluitend burgerlijk karakter, staat onder leiding van civiele autoriteiten en oefent zijn dienst uit onder gezag en verantwoordelijkheid van den betrokken burgemeester (zie voor Gemeenteverordening luchtbeschermingsdienst model 9381).Ten einde een juist begrip te geven van de werking van dezen dienst moge onderstaande Algemeene Order dienen. Zoodra in…
-
Organisatie van de LBD
Een korte blik op de organisatie van de luchtbeschermingsdienst is nodig om te begrijpen met wie mijn opa te maken kreeg vanaf augustus 1939. Het schema dat je bij dit bericht zag staan geeft daar een redelijk goede indicatie van. Ik heb dit letterlijk overgenomen uit schema’s die ik vond in de documenten van JHA Jacometti, Hoofd nr 2 van de LBD. Jacometti zag de noodzaak in van een professioneel opgezette dienst om snel en effectief in te grijpen in geval van nood bij luchtaanvallen. Je begrijpt, waarom als hoofd van die dienst iemand met militaire achtergrond was gekozen. De kern van de LBD moest een overzichtelijk en klein ploegje…
-
Plannen voor de LBD
Veel werk van Fischer en anderen is nodig om in Amersfoort te komen tot een luchtbeschermingsdienst. Er bestond eerder niets in de trant van Luchtbescherming en in de eenentwintigste eeuw bestaat de opvolger ervan – de BB – óók niet meer, dus het lijkt mij goed om van het ontstaan ervan zo kort mogelijk een samenvatting te geven. Deze activiteit gaat vooraf aan de aanwezigheid van mijn opa in Amersfoort, maar dit kan ik gebruiken als verwijzing en zo herhalingen voorkomen. Acties voor de LBD In vredestijd kon je je al voorbereiden en zorgen dat er een of ander systeem van waarschuwing bestond, zoals een radio-ontvangtoestel of netwerk van speciale…
-
De Luchtbescherming
Vanaf het moment dat mensen met machines konden vliegen bedachten ze natuurlijk óók hoe je daar oorlog mee kon voeren. Voor het eerst werd dat duidelijk tijdens de Eerste Wereldoorlog, met figuren als de Rode Baron , een oorlog die Nederland ‘van de zijlijn’ kon volgen en net in de periode dat mijn opa deel uitmaakte van de Infanterie. Toen de Duitse Luftwaffe in april 1936 een vernietigend bombardement aanrichtte in het Spaanse Guernica was het onmogelijk te ontkennen, dat bescherming een must was. Deze schade vanuit de lucht was dermate verwoestend dat er in de snel groeiende steden van de wereld behoefte ontstond om zich er op zijn minst…
-
Rust in Soest
Zonder een direct aanwijsbare reden vertrekt Wim Engel met zijn gezin vanuit Den Haag naar Soest, Tijd voor een pauze, zal hij gedacht hebben. Of is hij een van de vele uit de partij gezette leden geweest? Is hij er zelf uitgestapt? Spijtoptant?? Wie het weet mag het zeggen.. Behalve een zin uit een brief van oom Wim heb ik niets dat erop wijst: “Wij verhuizen naar Soest omdat mijn moeder (Oma Engel) veel last had van rheuma en het spit. Zandgrond zou goed zijn: inderdaad, want ze heeft het niet meer gehad toen we in de Duinen van Soest woonden. Letterlijk ‘in’ de duinen, ze waren overal om ons…
-
De Fata Morgana
Ik ga je uitleggen hoe dit enorme eiland, op Groenland na het grootste ter wereld, de inzet werd van een schimmenspel vóór de oorlog, dat terecht werd aangeduid als een luchtspiegeling en hoe dit na de oorlog nog eens een keer ten tonele werd gevoerd om de koloniale belangen van Nederland te dienen. Je krijgt te maken met mijn opa als lid van een commissie die een rol speelde in dat schimmenspel. Het beschrijft voor opa de situatie van 1934, dus 2 jaar na terugkeer in Nederland. Om bij opa te beginnen geef ik je een citaat uit een van de brieven van Oom Wim uit Nieuw Zeeland: “Mijn vader…
-
De kranslegging
Het is voorjaar 1934. Wim Engel en familie wonen in Den Haag, inmiddels na 2 verhuizingen in de Kwikstaartlaan nr 6. Onthoud dat adres. Diverse kranten melden het leggen van een krans door de Vaderlandse Club bij het graf in Delft van de in maart gestorven koningin moeder Emma. Deze regentes na de dood van Willem III was erg populair onder de koningsgezinde Vaderlandse Club, zo blijkt, want ze lieten met het vliegtuig (de Pelikaan) een krans uit Batavia overkomen en stuurden voor de ceremonie hun allerbeste voormannen. Subtiel…. op de tweede rij mijn opa en oma. Het artikel Nu gaat het mij niet alleen om deze gebeurtenis, maar meer…
-
De afschriften
Gek, hoe die dingen gaan. Toen ik vorig jaar mijn nichtje vertelde over ‘mijn opa in de oorlog’, was haar reactie: “Ehhh oom, Je gaat me toch niet vertellen dat …. mmm… moeten we ons ergens zorgen over maken???” Mijn reactie was toen ontkennend, want in alle oorlogsdocumenten die ik had waren wel veel bijzonderheden te vinden om die onbekende opa een beetje te leren kennen, maar er was niets dat er ook maar op wees dat hij ‘fout’ was in de oorlog. Als het erom ging eerder het tegendeel…. pfff!!! Maar nu moet ik daar tóch nog een kanttekening bij maken, waarbij het meer gaat om wat vóór die…
-
Holland eerst
Ofwel: Hoe een clubje een politieke partij werd Nee inderdaad, geen prettige titel. In dit tijdgewricht en politieke klimaat horen we over ‘America First’, maar denk niet dat Trumpianen aan de overkant van de oceaan het alleenrecht hebben op dit motto. Ook Nederlanders kunnen er wat van. En …. als het gaat om Indië : toen kónden er wat van…. Tussen je oren Kolonialisme heet het, en dat is veel meer dan een aardrijkskundig of historisch fenomeen. Dit is een noodzakelijke toelichting op de situatie, waarin zich 100 jaar geleden mijn grootouders bevonden…. Kolonialisme zit evenveel in de hoofden van kolonialen. Ook aan opa Wim Engel senior en zijn gezin…
-
Engel & Co
De NHM figureert op diverse manieren in het verhaal van mijn grootouders in Indië. NHM is de Nederlandse Handel-Maatschappij, een import-export bedrijf dat de financiële situatie moest verbeteren. Door de koning opgericht in 1824 en nog steeds beïnvloed door het hof in de tijd waarover ik spreek, de jaren ’20 van de twintigste eeuw. Dat ging pas echt goed, toen Willem 1 het monopolie op opium aan de NHM gaf. Spoedig kwam daar textiel bij en dankzij het bankoptreden dat de NHM ging doen kwam in Nederland de textiel industrie van de grond. Koffie, thee, suiker, specerijen en tabak waren er al eeuwen. Multatuli klaagde in zijn Max Havelaar de…
-
Ups and Downs in Indië
Een bericht over de carrière van mijn opa. Volgens mij is het niet altijd even soepel verlopen. De beloftes waren mooi, maar de werkelijkheid had andere plannen. Uit documenten die ik vond blijkt, dat hij in december 1920 vernam ergens in maart 1921 te kunnen beginnen met werken voor ‘den Gouverneur Generaal’ en dan wel als ‘gegradueerd ambtenaar’. Zeg maar een ambtenaar met een studie en aangezien mijn opa goed was in rekenen en boekhouden kun je een beeld maken van het soort werk dat van hem verwacht werd. In zijn eigen archief bewaarde hij brieven, waaruit blijkt dat de Minister van Koloniën hem aanstelt bij de Staatsspoor- en Tramwegen.…
