Open sollicitatie

Op zeker moment raakte Wim Engel senior betrokken bij de Luchtbescherming. Eerst – denk ik – in Soest waar hij bezig was met instructies over de Zelfbescherming, maar vanaf augustus 1939 zelfs zo dat hij Hoofd werd van de Luchtbeschermingsdienst die werd georganiseerd, de LBD. Tevens gebruik ik het om aan te geven hoe internationale en lokale ontwikkelingen bij elkaar komen in de levens van allerlei personen, mijn opa incluis. Ik had dit bericht al eerder gepubliceerd maar heb het even opnieuw bewerkt.

Help de Zelfbescherming

In het blogbericht van enkele maanden geleden plaatste ik al een klein artikeltje in het Utrechts Nieuwsblad, waaruit blijkt dat voorafgaand aan 1939 mijn opa betrokken was bij de vrijwillige Luchtbescherming en de vereniging, NVL. “Propagandistische activiteiten’, zo wordt het daar genoemd. Het artikel uit het Utrechts Volksblad van 26 april 1939 hieronder geeft nog wat meer info, namelijk dat hij cursussen gaf en/of organiseerde. Het is in dat geval ook logisch, te veronderstellen dat zijn lidmaatschap van de NVL zeker begon vóór die tijd, mogelijkerwijs vanaf ongeveer het moment dat hij naar Amersfoort verhuisde, in februari van het jaar daarvoor.

Waarom wil je meer doen? De Context

Deze betrokkenheid bij Luchtbescherming in de vorm van Vrijwillige Zelfbescherming en cursussen organiseren voor de NVL, dat moet op de een of andere manier niet voldoende hebben gepast bij de aspiraties van mijn opa. Ik ga ervan uit, dat hij méér wilde doen. De tijden waren ernaar. De brief die hij maakte heeft als oudste datum (doorgestreept) 28 september 1938. Dit is beslist geen arbitraire datum geweest. Je moet dat zien in het perspectief van wat er in Europa gaande was…. Ongeveer op datzelfde moment werd Hitler (nog eventjes) afgehouden van de totale oorlog die hij overduidelijk van plan was, tijdens de Conferentie van München. De datum staat gegrift in de geschiedenis als het moment van Chamberlain en van de ‘appeasement politiek’, maar óók als failliet van diplomatieke pogingen om het nazi monster tot bedaren te brengen. Hitler nam Sudeten Duitsland in en zou begin maart van het jaar daarop hetzelfde doen met onder anderen Moravië. Begin april 1939 viel Italië Albanië binnen. Het wereldnieuws is zeker niet ongemerkt voorbijgegaan aan Huize Engel in Amersfoort. Misschien, dat het appeasement idee voldoende was om nog even te wachten met verzending van deze brief, die hij eerder had willen versturen na die beruchte München conferentie.

Sollicitatie voor het vaderland

Het heeft dus nog enkele maanden geduurd voordat opa uiteindelijk de brief aan de Minister van Defensie stuurde. Het is een klein verhaaltje, maar toch ook groter dan dat. Mijn opa heeft serieus nagedacht over de bijdrage die hij kon leveren, mocht het komen tot de oorlog die we nu kennen als 2e Wereldoorlog.

Uiteindelijk dateerde hij de brief op 11 april 1939. Opnieuw was dit een gedenkwaardige dag, omdat op dat moment de eerste stappen tot mobilisatie werden genomen. Ik twijfel er niet aan, dat het origineel ervan door hem ook echt verstuurd is. Alle gegevens bij elkaar genomen helpen om scherp te stellen op de motivatie daarachter. Hoewel hij op dat moment 53 jaar oud is meent hij toch niet stil te kunnen zitten en ‘iets’ voor het vaderland te moeten doen.

Ik schat in dat hij ongeveer 400 gulden per maand aan pensioen ontving, dus niet echt die toelage van 400 gulden per jaar nodig had. Geld was niet de drijfveer. De wereldgebeurtenissen zijn niet zonder invloed geweest op deze ex-militair en vaderlandslievend persoon. Het is 5 jaar na zijn laatste activiteit als secretaris van de Vaderlandse Club, maar deze karaktertrekken zijn nooit verdwenen.

Hij schrijft aan de minister:

“Ondergeteekende Engel Willem Frederik , gepensionneerd N.I. ambtenaar , wonende van Hogendorplaan 7 te Amersfoort , geeft met verschuldigden eerbied te kennen , dat hij bij Kon. besl. van 13 Sept. 1911 No 29 benoemd is tot Tweede Luitenant bij de Infanterie ;

• dat hij bij Kon. besl. van 13 Sept. 1911 No 29 benoemd is tot Eerste Luitenant bij de Infanterie;
• dat hij bij Kon. besl. van 8 Sept. 1915 No 14 benoemd is tot Eerste Luitenant;
• dat hij bij Kon. Besl. van 20 Sept. 1920 No 66 (waarvan hem mededeeling is gedaan bij schrijven van den Minister van Oorlog van 28 Dec. 1920 Ille Afd. No 212) op verzoek eervol is ontsla­gen ;
• dat hij werkzaam is geweest bij de Staatsspoor- en tramwegen in Nederlandsch-Indië , afdeeling Beweging en Handelszaken ;
• dat hij vervolgens als bezuinigingsinspecteur werkzaam is ge­weest bij de Generale Thesaurie van het Departement van Financiën ;
• dat hij o.a. veel organiseerend werk heeft verricht ;
• dat de huidige zorgwekkende toestand nu of binnenkort het noodzakelijk kan maken een beroep op de bereidheid , kennis en ervaring, van het Nederlandsche volk te maken,

Reden waarom ondergeteekende zich tot Uwe Excellentie wendt met het aanbod zoo noodig van zijne diensten gebruik te maken.”

Voor de duidelijkheid: 53 jaar is voor mensen van vóór de oorlog heel wat anders dan 53 jaar in deze eeuw. De tijd heeft zijn werk gedaan en Wim Engel ziet er ongeveer zo uit als hieronder op de foto’s. Het is mogelijk dat deze foto’s niet vóór maar ná zijn tijd als Hoofd LBD zijn genomen door zijn zoon Wim, die zich als fotograaf begon te ontwikkelen…. In dat geval zie je óók wat het ‘gekost’ heeft om deze taak te vervullen …

Opvolging Hoofd Luchtbeschermingsdienst

Onder het kopje “Het begint te dringen” publiceerde ik in dit blogbericht al over de behoefte in Amersfoort om gedurende het jaar 1939 een opvolger te zoeken voor Majoor Jacometti. Hoewel ik nergens een document heb kunnen vinden dat daadwerkelijk de beweegredenen weergaf voor Burgmeester Van Randwijck en zijn Wethouders om mijn opa aan te nemen, meen ik toch dat ik ervan kan uitgaan dat een en ander gecombineerd werd, met deze uitslag als resultaat. Misschien deed de minister van Binnenlandse Zaken of die van Defensie het voorstel, misschien was het Jacometti of iemand van de NVL, of misschien was het Van Randwijck zelf.

Hoe dan ook: De brief hierboven blijkt een open sollicitatie te zijn geweest. De argumentatie, dat hij reeds bekend was met de organisatie, plus woonachtig in Amersfoort én het feit dat hij gepensioneerd was en dus kon volstaan met de 400 gulden toelage die de begroting ervoor rekende. Men vermoedde waarschijnlijk, dat zo’n baan alleen geaccepteerd kon worden door iemand die het geld niet echt nodug had, en men zocht naar iemand met specifieke vaardigheden: Een Hoofd LBD dat wist hoe je dingen moest organiseren, gewend was aan militaire verhoudingen en intelligent genoeg … kortom, in deze omstandigheden een redelijke en een redelijk goede keus, gezien vanuit het perspectief van B&W Amersfoort, zo lijkt mij. Zo gezegd, zo gedaan. Vanaf 1 augustus 1939 is Wim Engel het nieuwe Hoofd van de Luchtbeschermingsdienst Amersfoort.

Overdracht van taken

In het artikel hieronder, van 31 augustus 1939, blijkt dat Wim Engel zijn taken binnen de NVL, het organiseren van cursussen, ook vrijwel direct heeft overgedragen aan een ander. Vanaf nu is hij dus voor iedereen het Hoofd van de LBD. Dat wil zeggen, voor zover de anderen dit nieuwe gezag boven hen kunnen accepteren. Een majoor in dienst van het Nederlandse leger, zoals Jacometti was, had het waarschijnlijk wel wat gemakkelijker om zijn gezag te doen gelden. Wim Engel zou nog de nodige botsingen meemaken….

NVL Amersfoort

De NVL Amersfoort – de vrijwillige luchtbescherming, dus – had een eigen logo, dat zichtbaar wordt op onderstaande ‘Kennisgeving en mededelingen’ {mijn herstelde versie ervan} Mijn opa zelf komt er nog niet op voor, zijn aanstelling zou per 1 augustus staan. Perspectief: Vlak vóór het begin van de Tweede Wereldoorlog, dus, want begin september viel Hitler Polen binnen en verklaarden diverse landen hem de oorlog.

Binnenkort

Kijk nog even naar het artikeltje van 31 augustus, waar W.F. Engel zijn taken als organisator van cursussen overdraagt aan ene heer Steinebach. Je ziet als adres voor de Dienst het bureau aan Achter Davidshof 2 in Amersfoort. Vandaag de dag is die locatie verdwenen en vervangen door een parkeergarage, maar destijds zal het uitzicht hetzelfde zijn geweest, namelijk het Sint Pieters en Bloklands Gasthuis. In 1939 geldt dat nog even als de centrale plek, vanwaar ook de Dienst Openbare Werken van de Gemeente opereert, maar al tijdens de maanden augustus en september is sprake van verhuizing naar een nieuw ‘hoofdkantoor’. Bedenk, dat voorganger Jacometti ook daarom gevraagd had. Deze verhuizing is ongeveer de eerste ervaring geweest van mijn opa als Hoofd LBD. Het zal blijken uit correspondentie die nog moet volgen.