Jubilado in een grot

Dit verhaal schreef ik op verzoek, begin april 2025. Oud collega’s Joop en Walther kwamen op me af tijdens de nieuwjaarsborrel van het Eckartcollege, mijn laatste school. Of ik ook eens een stukje kon schrijven in de VOCE Nieuwsbrief. (Vereniging Oud Collega’s Eckart) In een vlaag van verstandsverbijstering heb ik daar geen ‘nee’ op gezegd en nu meen ik een verplichting te moeten nakomen …. In de paar nieuwsbrieven vóór deze vind ik een verrassende en interessante diversiteit. Dank daarvoor. Blijf a.u.b. schrijven. Ik hoop dat mijn verhaal bijdraagt aan die diversiteit. Ik hoop óók, dat ik je er niet mee verveel en als dat tóch zo is, dan sla je dit stuk gewoon over, afgesproken? Of ga maar eventjes iets voor jezelf doen….

Ik ging met pensioen op 7 februari 2019 en was vast van plan een aantal nieuwe, vooral andere dingen te gaan doen. Fietsen, wandelen, reizen door Europa, fotograferen, kunstgeschiedenis studeren. Van die dingen. Dat liep even anders. Begin maart besloot ik even naar de opticien te gaan voor een nieuwe bril die hard nodig was. Schrik: Het was niet eens mogelijk een goede meting te verkrijgen!! Meteen door naar een optometrist en die bevestigde, dat er iets niet in orde was. Ik had blijkbaar een bloeding gehad in mijn linkeroog en was daarin ook grotendeels het gezichtsvermogen kwijt. Een vage boel, letterlijk, maar ik had niks gemerkt, omdat mijn andere oog het gebrek compenseerde. De oogarts zei, dat ze konden proberen een medicijn rechtstreeks in mijn oogbal te injecteren en daar moest ik dan om de paar weken voor terugkomen. Met zulke afspraken word je aan huis gekluisterd. Ik nam de tijd om eens goed over mezelf en mijn gezondheid na te denken. Veel te dik geworden, nergens naar gekeken wat eten en drinken betreft, weinig beweging, tja … dat leidt dan uiteindelijk tot diabesitas…(zelf verzonnen, hoef je niet op te zoeken). Conclusie en oplossing: andere leefstijl. Vanaf dat moment resoluut begonnen. Ziekenhuisbezoekjes kwamen met steeds grotere tussenpozen, maar een jaar of 3 waren grote plannen niet echt mogelijk. We hebben het maar even niet over Corona!

Inmiddels ruim 6 jaar ‘werklos’, maar net als vele pensionistas heb ik het drukker dan voorheen, of beter nog: alles lijkt nieuw! Pensionista, dat zegt iets over je portemonnee. In Spanje zeggen ze, dat je jubilado bent en dat vind ik een veel leukere term, want jubelen geeft mijn stemming weer!! Ik voel me gezonder dan ik me in vele jaren daarvoor voelde, ben zelfs officieel tot ‘ex-diabeet’ verklaard. In dat opzicht is die oogtoestand een ‘blessing in disguise’ geweest. Ik begin elke dag met een flinke wandeling van een uur of anderhalf en eet veel minder koolhydraten. Alcohol? Weinig. Mis ik niet…. Verder niets bijzonders. Er zijn echt wel ergere kwalen ….

The Mind in the Cave

Een blijvende factor in mijn leven is samen te vatten tot ‘onderzoek’, want nieuwe dingen leren, puzzels oplossen, jongensboeken beleven of maken, dat vond ik altijd al leuk. Sinds 2020 heb ik mijn stamboomonderzoek afgestoft en doe met regelmaat verrassende ontdekkingen over mijn familie. Bij toeval een vondst in een archief en een ontmoeting die het vuur aanwakkerde. Iets dat me boeit en bezighoudt… projecten: De huidige leden van mijn familie wonen nogal verspreid, dus om verhalen met hen te delen maak ik gebruik van een website, waarvoor ik WordPress heb leren toepassen. Ik schrijf sinds eind vorig jaar elke paar dagen een nieuw blogbericht… Niet zozeer wegens de verzameling feiten en bronnen die ik kon terugzoeken. Wat voor mij de genealogie zo boeiend maakt zijn vooral de verhalen. Als docent Levensbeschouwing was ik natuurlijk altijd wel verzot op verhalen, maar deze komen echt heel dichtbij. Mythologie van je eigen leven maken, wie wil dat nou niet??

Een van de verhaaltjes die in mijn lessen met enige regelmaat voorbij kwamen was dat van de Grot van Plato. Daar werden dan allerlei theorieën aan opgehangen over het menselijk zijn, maar dat is niet waarom ik het noem. Ik kreeg in diezelfde periode het virus te pakken om concreet te willen maken wat abstract is. De taal van de prehistorie leren kennen. Daarvoor wilde ik in de grotten zelf zijn. Net als die mensen in Plato’s verhaaltje nagaan of de werkelijkheid van de beelden overeenkwam met de beelden van de werkelijkheid. Mijn specifieke interesse ging dus uit naar díe grotten, waarin tienduizenden jaren geleden voorouders de meest fantastische kunst hadden achtergelaten. In het donker! En dan, magisch … bij het licht van olielamp of fakkel zag je daar kunstuitingen die hun weerga niet kennen. Volgens mij was het Picasso, die verzuchtte, nadat hij de grot van Lascaux had mogen zien: “Wij hebben niets nieuws uitgevonden”. Die beelden wáren van de werkelijkheid en ze waren werkelijk beeldig. Heeft ie toch kunst gevonden, om op te studeren, zal de oplettende lezer vaststellen….. Ha, je zou wel eens gelijk kunnen hebben.

Zonder concepten van kunst, cultuur, psychologie, mythologie, religie etc. keurig in categorietjes te verdelen komt het in grotkunst allemaal bij elkaar. Religie óók, ja. Hoewel aanvankelijk gedacht werd, dat het bij die grotten ging om alleen maar recreatie (alsof dat iets ergs is…) of op z’n best een soort van jagersmagie, de meest steekhoudende verklaring tot nu toe, die ik over de oorsprong van deze kunst heb leren kennen is, dat die voortkomt uit een sjamanistisch wereldbeeld. De onderzoeker Jean Clottes hanteert voor die uitingen de prachtige termen ‘fluidity’ en ‘permeability’. Een rotswand is geen muur, maar doordringbare opening naar een andere werkelijkheid. De dingen zijn meer dan ze lijken te zijn. Zelf neig ik ernaar te zeggen, dat religies in essentie vormen van kunst zijn, maar daarmee open ik een heel andere ‘can of worms’, hetgeen ook om een heel ander verhaal vraagt en dat doe ik nu maar even niet. Laten we het simpel houden op een vorm van symbolisch denken, die weinig of niets verschilt met het onze.

Ik ging op grottentocht en het bleef niet bij ééntje. Hopelijk ben ik nog niet klaar. Mijn lichaam werkt veel beter mee, dus waarom niet doorgaan? Afgelopen zomer bezocht ik de replica van de prachtige grot van Le Chauvet in de Ardèche, die pas 30 jaar geleden werd ontdekt. Helaas, ter bescherming van de kunst is er een andere optie niet mogelijk, bij sommige van die excellente prehistorische tempels. Replica’s van Altamira en Lascaux zijn óók de moeite van een bezoekje waard geweest, maar geloof me: in Frankrijk, maar met name in Spanje zijn er nog andere plekken om prehistorische kunst te bezichtigen en ze zullen je op geen enkele manier teleurstellen. Trouwens, waar dan ook je een beschilderde grot kunt zien, neem die kans om kennis te maken met broeders en zusters van de steentijd. Met een beetje steun van een goede gids krijg je een levensechte animatie te zien van het dierenleven in de late steentijd. Als je iets meeneemt van mijn verhaal, dan is het hopelijk deze tip. Zet het beslist voor één van je reizen op een bucket list

Figuur 2: Grand Panneau, laatste zaal Grotte Chauvet. Voorbeeld van een steentijd narratief waarbij de kaders de animatie weergeven. Er werd gebruik gemaakt van een dubbele rij jagende holeleeuwen. Foto door onderzoeksteam o.l.v. Jean Clottes

Het woord animatie gebruik ik opzettelijk. Bij bezoek aan de grot in Cantabrië, Las Covalanas in de buurt van Burgos ‘zag’ ik 65 meter van de ingang in het donker, maar dankzij de zaklamp van de gids de hinde wegspringen en gaf de muur mij de boodschap ‘we komen terug’. Niet alleen blijkt er een ‘Mind in the Cave’ te zijn geweest, we kennen allemaal een cave in the mind…. Woooo…. Missie geslaagd, visie hersteld!

Tot slot: Ondanks alle mooie verhalen is in deze tijd enige ontmythologisering óók nodig. Ook ‘beelden van’ de werkelijkheid mogen kritisch bekeken worden. Onderwijs …. Niet te vergeten. In mijn ogen – die het weer behoorlijk doen –  moet je Fake news zeker ontmaskeren. Enfin, het lijkt in mijn verhaaltje of alles met elkaar samenhangt. Ook dat is maar schijn. Een verhaal blijft een verhaal ofwel: “As ouwehoere pudding waor, dan waarde gij Dokter Oetker”