-
Stadhuis in gevaar
De eerste activiteit van mijn opa als Hoofd van de LBD was weliswaar het op last van de burgemeester en van de Inspecteur samenstellen van lijstjes met telefoonnummers, maar het eerste ‘werk’ dat van hem zelf uitging was een waarschuwing aan de gemeente wat betreft het Stadhuis en de omliggende gebouwen. Die zouden onvoldoende beschermd zijn en gevaar lopen bij luchtaanvallen. Het zijn dus de eerste uitingen van Wim Engel, Hoofd LBD, die ik kon vinden in de dossiers. Ik parafraseer: “In tijden van oorlog zal zeer veel van het gemeente personeel moeten worden gevergd. In dat geval moet natuurlijk ook voor hun veiligheid gezorgd worden. Het personeel moet op…
-
Alarms en telefoons
Een van de eerste documenten die ik bij onderzoek in het Archief Eemland onder ogen kreeg was een lijstje met telefoonnummers. Ongelooflijk, destijds hadden ze aan 4 cijfers genoeg. Het duurde even voor ik het überhaupt herkende als een lijstje telefoonnummers. Langzamerhand verschenen er meer documenten uit ongeveer diezelfde periode. Ook vanuit andere dossiers werd duidelijk dat het niet ging om dé lijst van Amersfoort, maar om een zeer specifieke lijst, bedoeld voor leden van de Luchtbeschermingsdienst. Op het voorbeeld komt óók mijn opa voor, dus bij deze weet je het huistelefoonnummer van de familie Engel, Van Hogendorplaan 7 te Amersfoort. Inmiddels weet ik, dat het alarmsysteem de allereerste klus…
-
Jubilado in een grot
Dit verhaal schreef ik op verzoek, begin april 2025. Oud collega’s Joop en Walther kwamen op me af tijdens de nieuwjaarsborrel van het Eckartcollege, mijn laatste school. Of ik ook eens een stukje kon schrijven in de VOCE Nieuwsbrief. (Vereniging Oud Collega’s Eckart) In een vlaag van verstandsverbijstering heb ik daar geen ‘nee’ op gezegd en nu meen ik een verplichting te moeten nakomen …. In de paar nieuwsbrieven vóór deze vind ik een verrassende en interessante diversiteit. Dank daarvoor. Blijf a.u.b. schrijven. Ik hoop dat mijn verhaal bijdraagt aan die diversiteit. Ik hoop óók, dat ik je er niet mee verveel en als dat tóch zo is, dan sla…
-
Het jaar van Jacometti
Johan Henri Azon Jacometti was de directe voorganger van mijn opa als Hoofd van de LBD. Hij is op tragische wijze gesneuveld tijdens de invasie van de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog. Hoofdzakelijk om die reden kreeg hij naar mijn indruk een eigen Wikipedia artikel, waarin ook zijn militaire carrière bij de infanterie in Indonesië wordt belicht. De eerste fase hiervan loopt vrijwel gelijk op met die van mijn opa, dat wil zeggen: hij begon in 1907 en werd ietsje eerder, in 1914 benoemd tot eerste luitenant. Na 1921 was mijn opa gestopt als militair, terwijl hij het bracht tot kapitein. Als majoor in 1935 beëindigde hij zijn militaire loopbaan…
-
Organisatie van de LBD
Een korte blik op de organisatie van de luchtbeschermingsdienst is nodig om te begrijpen met wie mijn opa te maken kreeg vanaf augustus 1939. Het schema dat je bij dit bericht zag staan geeft daar een redelijk goede indicatie van. Ik heb dit letterlijk overgenomen uit schema’s die ik vond in de documenten van JHA Jacometti, Hoofd nr 2 van de LBD. Jacometti zag de noodzaak in van een professioneel opgezette dienst om snel en effectief in te grijpen in geval van nood bij luchtaanvallen. Je begrijpt, waarom als hoofd van die dienst iemand met militaire achtergrond was gekozen. De kern van de LBD moest een overzichtelijk en klein ploegje…
-
Plannen voor de LBD
Veel werk van Fischer en anderen is nodig om in Amersfoort te komen tot een luchtbeschermingsdienst. Er bestond eerder niets in de trant van Luchtbescherming en in de eenentwintigste eeuw bestaat de opvolger ervan – de BB – óók niet meer, dus het lijkt mij goed om van het ontstaan ervan zo kort mogelijk een samenvatting te geven. Deze activiteit gaat vooraf aan de aanwezigheid van mijn opa in Amersfoort, maar dit kan ik gebruiken als verwijzing en zo herhalingen voorkomen. Acties voor de LBD In vredestijd kon je je al voorbereiden en zorgen dat er een of ander systeem van waarschuwing bestond, zoals een radio-ontvangtoestel of netwerk van speciale…
-
De Luchtbescherming
Vanaf het moment dat mensen met machines konden vliegen bedachten ze natuurlijk óók hoe je daar oorlog mee kon voeren. Voor het eerst werd dat duidelijk tijdens de Eerste Wereldoorlog, met figuren als de Rode Baron , een oorlog die Nederland ‘van de zijlijn’ kon volgen en net in de periode dat mijn opa deel uitmaakte van de Infanterie. Toen de Duitse Luftwaffe in april 1936 een vernietigend bombardement aanrichtte in het Spaanse Guernica was het onmogelijk te ontkennen, dat bescherming een must was. Deze schade vanuit de lucht was dermate verwoestend dat er in de snel groeiende steden van de wereld behoefte ontstond om zich er op zijn minst…
-
Rust in Soest
Zonder een direct aanwijsbare reden vertrekt Wim Engel met zijn gezin vanuit Den Haag naar Soest, Tijd voor een pauze, zal hij gedacht hebben. Of is hij een van de vele uit de partij gezette leden geweest? Is hij er zelf uitgestapt? Spijtoptant?? Wie het weet mag het zeggen.. Behalve een zin uit een brief van oom Wim heb ik niets dat erop wijst: “Wij verhuizen naar Soest omdat mijn moeder (Oma Engel) veel last had van rheuma en het spit. Zandgrond zou goed zijn: inderdaad, want ze heeft het niet meer gehad toen we in de Duinen van Soest woonden. Letterlijk ‘in’ de duinen, ze waren overal om ons…
-
De Fata Morgana
Ik ga je uitleggen hoe dit enorme eiland, op Groenland na het grootste ter wereld, de inzet werd van een schimmenspel vóór de oorlog, dat terecht werd aangeduid als een luchtspiegeling en hoe dit na de oorlog nog eens een keer ten tonele werd gevoerd om de koloniale belangen van Nederland te dienen. Je krijgt te maken met mijn opa als lid van een commissie die een rol speelde in dat schimmenspel. Het beschrijft voor opa de situatie van 1934, dus 2 jaar na terugkeer in Nederland. Om bij opa te beginnen geef ik je een citaat uit een van de brieven van Oom Wim uit Nieuw Zeeland: “Mijn vader…
-
De kranslegging
Het is voorjaar 1934. Wim Engel en familie wonen in Den Haag, inmiddels na 2 verhuizingen in de Kwikstaartlaan nr 6. Onthoud dat adres. Diverse kranten melden het leggen van een krans door de Vaderlandse Club bij het graf in Delft van de in maart gestorven koningin moeder Emma. Deze regentes na de dood van Willem III was erg populair onder de koningsgezinde Vaderlandse Club, zo blijkt, want ze lieten met het vliegtuig (de Pelikaan) een krans uit Batavia overkomen en stuurden voor de ceremonie hun allerbeste voormannen. Subtiel…. op de tweede rij mijn opa en oma. Het artikel Nu gaat het mij niet alleen om deze gebeurtenis, maar meer…
-
De afschriften
Gek, hoe die dingen gaan. Toen ik vorig jaar mijn nichtje vertelde over ‘mijn opa in de oorlog’, was haar reactie: “Ehhh oom, Je gaat me toch niet vertellen dat …. mmm… moeten we ons ergens zorgen over maken???” Mijn reactie was toen ontkennend, want in alle oorlogsdocumenten die ik had waren wel veel bijzonderheden te vinden om die onbekende opa een beetje te leren kennen, maar er was niets dat er ook maar op wees dat hij ‘fout’ was in de oorlog. Als het erom ging eerder het tegendeel…. pfff!!! Maar nu moet ik daar tóch nog een kanttekening bij maken, waarbij het meer gaat om wat vóór die…
-
Wat de Vaderlandse Club wilde
Je zit je nu af te vragen: “Serieus??? Welke kant wil hij op met al die verhalen over de politiek van Nederlands Indië?” Dusssss …. ik zal je kort vertellen wat men vond in die Vaderlandse Club en tegelijk duidelijk maken wat dat van doen heeft met Opa Wim Engel senior. Eerst die club Enerzijds heeft deze vereniging de naam te danken aan het discussieclubje waarmee het allemaal is begonnen. Anderzijds was die afkorting te goed om de kans niet te missen, te worden gezien als club met de nieuwe VOC mentaliteit. Vooralsnog heb ik geen bewijs dat mijn opa er toen bij was, maar zeker is, dat hij in…
